help, ik krijg Parodontitis niet onder controle!

Alles lijkt goed

November 2020 krijg ik een berichtje van een mondhygiënist:
Ik heb een patiënt (vrouw 43) die ik parodontaal niet onder controle krijg. Er is geen subgingivaal tandsteen aanwezig in de pockets en de patiënt heeft een goede mondhygiëne. Het bloedingspecentage is te hoog en de pockets reduceren niet. Er is een bacteriekweek gedaan en daar komt niets uit. Ik heb samen met een collega naar deze patiënt gekeken. We weten het niet goed meer. Het bloedglucose van mevrouw is geprikt. Deze was normaal. Mevrouw gebruikt geen medicatie en heeft een normaal postuur. Zij slikt geen extra vitamine D. Ik heb de voeding nooit uitgebreid besproken. Ik wil mevrouw laten prikken op een aantal vitamines en mineralen. Om te kijken of daar een oorzaak ligt. Heeft u suggesties?

Mijn advies is om niet als eerste op vitamines en mineralen te testen, maar eerst eens te kijken of de voeding van mevrouw volwaardig is. Mijn advies is om eerst een voedingsanamnese af te nemen. In december 2020 nemen 2 studenten van de Hogeschool van Amsterdam telefonisch een voedingsanamnese af bij de patiënt. Zij gebruiken hiervoor de dietary history methode. Zij vragen 1 dag door de weeks en een dag in het weekend na. 

Voedingsanamnese

Ontbijt

  • Wisselt tussen yoghurt (meestal Griekse met 10 procent vet)
  • In yoghurt kaneel en blauwe druiven of blauwe bessen of
  • 1 snee bruin brood met kipfilet.
  • 1-2 koppen groene thee of zoethout thee zonder suiker en melk

Tussendoor ochtend

  • 2 koppen koffie zwart.
  • 1 rijstwafel meergranen met filet american of kipfilet
  • Af en toe iets zoet ipv rijstwafel, bijvoorbeeld speculaas. 

Lunch

  • constanter tijdens werk. Wisselt thuis nu met Covid-19.
  • 1-2 sneetjes bruin brood met filet american of kipfilet of tosti met kaas
  • 2-3 x per week eitje (gekookt of gebakken in vloeibare margarine)
  • In het weekend meestal twee worstenbroodjes

Tussendoor middag

  • Fruit, maximaal 3 keer per week bijvoorbeeld banaan of appel.
  • Groenten wel soms tussendoor, avocado of wortels. Alleen niet met constante regelmaat. 
  • Ook thuisgemaakte soep tussendoor (nu ze thuiswerkt regelmatig)
  • Geen zoete dranken alleen 1 keer per week jus d orange. 
  • groene thee of zoethout thee zonder suiker en melk
  • In het weekend borrel:
    1 handje nootjes gemengde ongezouten noten
    Blokjes kaas 50-75 gram of dun gesneden serranoham 50 gram.  
  • Ma-do geen alcohol. In het weekend- wijntje (1 fles)

Avondmaaltijd

  • Aardappelen niet tot nauwelijks
    Meestal rijst= zilvervliesrijst of basmati rijst of pasta (wit).
    Hoeveelheid 4-5 opscheplepels.
    Probeert vooral te luisteren naar haar lichaam. Is zich bewust dat ze soms te veel eet.
  • Vlees vooral rundvlees of kip.
    1-2 x per week vis. Meestal zalm of witvis (pangasiusfilet), blikje tonijn soms voor salade
    Hoeveelheid 100-150 gram. 
  • Half bord groenten broccoli of boontjes of roerbakpakket (gewicht onbekend)
  • Geen sauzen en jus over gerechten. Bij Aziatisch gerecht wel woksaus en ketjap.
  • Zout toegevoegd aan het kookwater

Verdeeld over de dag

  • 1,5 liter water.
     

Bevindingen uit de anamnese

BMI en gewicht

De BMI van mevrouw is 26,2. Haar gewicht is nu 82 kilogram met een lengte van 1,77m. Een BMI hoger dan 25 betekent overgewicht. Om op een BMI tussen de 20-25 (normaal gewicht) te komen zou mevrouw maximaal 78 kg mogen wegen. Het advies is om het gewicht te reduceren en daarbij vooral de hoeveelheid buikvet als leidraad te nemen. Wij adviseren om in de praktijk de buikomvang te meten of de middel-heup ratio.

Waarom?

Parodontitis komt vaker voor bij mensen met overgewicht dan bij mensen zonder overgewicht. Dit heeft met name te maken met de productie van cytokinen (door buikvet) in het lichaam en dus ook invloed heeft op de toestand van het parodontium. Bij energie inname staat de kwaliteit van voeding centraal staan. Een kwalitatief goede voeding bestaat uit zo min mogelijk bewerkte producten.

In het weekend is de gerapporteerde energie-inname hoger dan (2228 kcal)  dan die van een (1306 kcal) doordeweekse dag. Het is aannemelijk dat mevrouw meer energie binnenkrijgt dan uit de anamnese is gekomen of een minder actieve levensstijl heeft dan is aangenomen. Er lijkt sprake te zijn van onderrapportage. De gemiddelde energiebehoefte van mevrouw op basis van leeftijd en lichte/ matig bewegingspatroon is 1873 – 2146 kcal/dag.

Vezels

De inname van voedingsvezels (gemiddeld 16 gram per dag) is te laag. Het advies is minimaal 25 gram per dag. Een hogere vezelinname draagt bij aan het verzadigingsgevoel. Dit kan zorgen voor een reductie aan energie inname en heeft dus ook invloed op het gewicht. 
Onderzoek toont eveneens aan dat proefpersonen met een hoge vezelinname minder vaak parodontitis ontwikkelen dan mensen met een lage vezelinname.  

Advies: 

Eet volkorenbrood, let bij de aankoop van brood op het vezelgehalte. Kies voor volkorenpasta en zilvervliesrijst. Meng dit eventueel eerst met de witte variant, zo kan de smaak wennen. Eet voldoende groente en fruit, belangrijke leveranciers van voedingsvezels. Aan de yoghurt kan men haverzemelen, noten en zaden toevoegen voor extra vezels. Denk aan lijnzaad, chiazaad, maanzaad etc.

Zoutinname

De maximale dagelijkse hoeveelheid zout is 6 gram per dag. De zoutinname van mevrouw op een gemiddelde doordeweekse dag is iets hoger dan 6 gram. In het weekend veel te hoog, bijna 10 gram. 

Advies:

Het advies is om de hoeveelheid zout te verlagen. Dit kan door als tussendoortje te kiezen voor onbewerkte groente, fruit en ongezouten noten en de hoeveelheid gezouten snacks en kant-en-klaar producten, kaas en vleeswaren te beperken (deze dragen voor 80% bij aan de zoutinname. 
Ook andere gemaksproducten bevatten veel zout zoals sauzen, bouillonblokjes, curry en andere dergelijke pasta’s. De verpakking lezen helpt bij de besluitvorming.
Om de zout (natrium) inname te reduceren is het belangrijk om te letten op de hoeveelheid zout die een product bevat en bescheiden zijn met het toevoegen van zout aan de maaltijd. Daarnaast kan het vervangen van zout met kruiden ook een passende optie zijn. Denk eraan dat de zout richtlijn op 6 gram per dag staat!

Er is zover ik weet geen direct verband tussen parodontitis en de zoutinname, maar wel met de algehele gezondheid. Naast zout heeft zoethout thee ook invloed op de bloeddruk.

Alcoholgebruik

Mevrouw drinkt in het weekend meer dan 1 glas per dag. De aanbeveling is niet meer dan 1 glas per dag te drinken en bij voorkeur niet. Alcohol gebruik heeft een negatief effect op parodontis. Meer hierover leest je hier. Ik schreef ook eerder deze blog.

Advies:

Geen alcohol

Fruit en groente inname

Op dit moment eet mevrouw maximaal drie stuks fruit per week. Dat is minder dan de aanbeveling van 2 stuks per dag. De hoeveelheid groente die mevrouw eet lijkt voldoende. Een half bord is meestal wel rond de 250 gram.

Advies:

Wij willen haar adviseren bewust te letten op voldoende inname van groente en fruit.
Ze kan deze richtlijn aanhouden: (minimaal) 200 gr fruit en (minimaal) 250 gr groente per dag moet het streven worden.

Micronutriënten

Mevrouw rookt een e-sigaret. Het is ons niet bekend welke invloed dit heeft op het vitamine C verbruik. Het vitamine C gehalte van rokers (normale sigaret) met parodontitis is vaak wel verlaagd. Wij raden aan dit te onderzoeken en in ieder geval de vitamine C inname te optimaliseren.

Uit de anamnese blijkt aanvullend dat haar calciuminname (400 mg) laag is. Bij parodontitis is een minimale inname van minimaal 500 mg wenselijk. Magnesium,  ijzer en B-vitamines zijn bij mevrouw ook aan de lage kant. Het is zinvol om de inname te verhogen door de voeding te optimaliseren. Als leidraad kan ze hierbij de schijf van vijf of de Voedingspiramide gebruiken. Voor de inname van voedingsstoffen verwijs ik naar de tabel helemaal onderaan de pagina.

Tot slot adviseren wij haar contact op te nemen met een diëtist, bij voorkeur met kennis over de relatie tussen voeding en parodontitis. De diëtist helpt bij het implementeren van een gezond voedingspatroon.

Tips voor in de praktijk:

  • Meet de middelomtrek (en weeg de patiënt). Het is niet altijd makkelijk te zien of iemand overgewicht heeft
  • Neem een voedingsanamnese af en/ of werk samen met een diëtist. Meer over vergoedingen van een voedingsadvies vind je hier.
  • De meeste Nederlanders eten onvoldoende groente en fruit blijkt uit de laatste voedselconsumptiepeiling. Je kan hier dus bijna aan iedereen wel advies over geven. Een voorbeeld voeding vind je hier.
  • Wil je ook eenvoudig voedingsanamneses afnemen in je praktijk, kijk dan hier. Het programma kent vier verschillende anamneses om zelf screening in de praktijk uit te voeren.

Inname van voedingsstoffen

Dikgedrukt en onderstreept: hoger dan de aanbeveling

Schuingedrukt en onderstreept: lager dan de aanbeveling

DoordeweeksWaardenenergie%WeekendWaardenenergie%
Energie (kcal)1306100Energie (kcal)2228100
Vet (g) totaal45,931,6Vet (g) totaal101,340,9
Waarvan Verz. vet (g)12,98,9Waarvan Verz. vet (g)35,514,3
Eiwit (g)66,520,4Eiwit (g)11620,8
Koolhydr (g)148,445,5Koolhydr (g)151,427,2
Waarvan suikers (g)4112,6Waarvan suikers (g)203,6
Vezels (g)14,82,3Vezels (g)17,31,6
Zout (g)6,19Zout (g)9,87 
Alcohol (g)0Alcohol (g)309,4
Water (g)2487Water (g)2796
Natrium (mg)2474Natrium (mg)3945
Kalium (mg)1879Kalium (mg)3048
Calcium (mg)327Calcium (mg)675
Magnesium (mg)201Magnesium (mg)330
IJzer (mg)6,6IJzer (mg)15,1
Selenium (µg)64Selenium (µg)65
Zink (mg)5,8Zink (mg)21
Vit. A (µg)510Vit. A (µg)594
Vit. D (µg)3,1Vit. D (µg)3,5
Vit. E (mg)14,6Vit. E (mg)16,4
Vit. B1 (mg)0,45Vit. B1 (mg)0,76
Vit. B2 (mg)0,87Vit. B2 (mg)1,1
Vit. B6 (mg)1,69Vit. B6 (mg)1,29
Foliumzuur (µg)182Foliumzuur (µg)299
Vit. B12 (µg)1,45Vit. B12 (µg)6,87
Niacine (mg)18Niacine (mg)26,3
Vit. C (mg)90Vit. C (mg)122
Jodium (µg)136Jodium (µg)143
Fosfor (mg)924Fosfor (mg)1610

TV kijken schadelijk voor het gebit van kinderen?

Lekker TV kijken

Iedereen vindt het wel lekker om op de bank te zitten en tv te kijken. Kinderen vinden dat natuurlijk ook. Voor ouders is het makkelijk als de kinderen bezig zijn, helemaal als je voor je werk een gesprek moet voeren of aan het koken bent. Kinderen vinden het heerlijk om vermaakt te worden. Er zijn erg leuke informatieve programma’s, waar kinderen zeker iets van kunnen leren.  Tijdens het kijken naar de televisie zien kinderen ook reclame.

Reclame en cariës

Voor kinderen is het lastig om onderscheid te maken tussen reclame en informatieve programma’s. De reclames hebben negatieve effecten op de gezondheid van het kind. In een onlangs verschenen Amerikaans onderzoek over de invloed van TV kijken op het ontstaan van cariës bij schoolkinderen vonden onderzoekers een verband met de mondgezondheid. De onderzoeksgroep concludeerde dat kinderen tussen de 10 en 12 jaar, die meer dan 90 minuten per dag tv kijken, meer kans hebben om cariogeen voedsel te consumeren. Een belangrijke oorzaak hiervan is de reclame gericht op kinderen. Nu is het zo dat de regels voor TV-reclame voor kinderen in Nederland anders zijn dan in Amerika, dus in hoeverre de onderzoeksresultaten voor Nederland gelden is niet helemaal duidelijk.

Regelgeving Nederland

In Nederland zijn ze al langer bezig met het beperken van reclames voor ongezonde voedingsmiddelen. Reclames gericht op kinderen jonger dan 12 jaar zijn niet toegestaan. Uitzondering hierop is als het initiatief wordt ondersteund door de overheid of een andere erkende organisatie op het terrein van voeding en gezondheid. Reclame voor gezonde producten zoals appels en peren is wel toegestaan. Wel is het zo dat de regels voor kindermarketing volgens sommige ook in Nederland nog niet streng genoeg zijn. Nog steeds zie je in de supermarkt verpakkingen met afbeeldingen van stripfiguren zoals Dora en Spongebob. Ouders zijn niet ongevoelig voor de wensen van hun kind en kopen onder invloed hiervan meer suikerrijk voedsel.

Kritiek

In de Reclamecode gepubliceerd  1 februari 2019, is afgesproken dat kinderidolen van de verpakking zullen verdwijnen. Volgens de consumentenbond zijn hiermee kinderen nog steeds niet voldoende beschermd tegen kindermarketing voor ongezonde producten.
De industrie hanteert de eigen criteria, hierdoor is kindermarketing nog steeds mogelijk. De Consumentenbond probeert ervoor te zorgen dat de fabrikanten de speciaal opgestelde WHO-criteria of de Schijf van Vijf criteria gebruikt. De Consumentenbond zit in het bestuur van de Stichting Reclame Code. Zij geven aan dat zij de nieuwe reclamecode niet hebben ondertekend, omdat zij de overgangstermijn van bijna anderhalf jaar te lang vinden. De consumentenbond is niet de enige die kritisch is over kindermarketing. EOS Wetenschap heeft ook een interessante blog geschreven over kindermarketing.

Dan maar zelf!

Waarschijnlijk duurt het nog wel even voordat wetgeving geregeld is. Daarom hier alvast een aantal tips om om te gaan met kindermarketing! Diëtisten, tandartsen en mondhygiënisten die zich bezighouden met voeding en preventie kunnen deze tips meegeven aan ouders.

Tips die je mee kan geven aan ouders:

  • Neem uw kind niet mee naar boodschappen
  • Geef uw kind beloning voor fruit/groenten, zodat ze iets kunnen sparen bij gezond eten
  • Maak afspraken met uw kind voor om 1 keer in het week ongezond te eten (tot die tijd zullen ze wel gezond moeten eten)
  • Haal hoeveelheden in huis die per week genuttigd mogen worden
  • Beperk de tijd voor het kijken van televisie
  • Laat uw kind naar Youtube Kids kijken en niet naar Youtube (gewone Youtube heeft veel reclames tussendoor en veel product placement)
  • Leer kinderen wat reclame en product placement is
  • Geef de folder mee. Download gratis de kinderfolder

E-learning Mondhygiënist downloaden

Ben jij een KRM mondhygiënist en wil je meer over dit onderwerp weten? Je krijgt 20 mondzorg punten voor het volgen van de e-learning voeding en mondgezondheid. Diëtisten ontvangen 19,5 ADAP punten voor het volgen van de e-learning voeding en mondgezondheid voor diëtisten.

Contact opnemen

Heb je een vraag of opmerking? Neem eenvoudig contact op via het contactformulier.

Keuze voor Invisalign & Voeding

Invisalign was de eerste op de markt met plastic doorzichtige beugels die je bijna niet zag. Net als bij Chocomel, wordt de merknaam daarom ook gebruikt om de plastic hoesjes mee aan te duiden, ook al zijn er inmiddels verschillende andere merken op de markt.

  1. Voorkomen is beter dan genezen
  2. Preventie begint bij monitoren
  3. Mogelijkheid tot goed reinigen
  4. Drankadvies
  5. Niet geschikt bij risico op ondergewicht
  6. Hypoglycemie
  7. Risico-analyse

De schrijfster van de blog heeft er nu zelf ook één! 12 jaar geleden begonnen twee tanden in mijn onderkaak, (die in de pubertijd netjes waren rechtgezet met een beugel), verder naar achter te staan. Eerst een klein beetje, toen steeds meer. Het schoonhouden werd moeilijker en ook verloor ik een stukje tand. Volgens de tandarts het gevolg van de nieuwe stand.

Voorkomen beter dan genezen

De schuiving begon met een kleine verandering. Ik vind het belangrijk dat de mondhygiënist en de tandarts deze verschuiving signaleren en gelijk bespreken met de patient. Het is preventie als de mondhygiënist of tandarts aangeven: Ik zie een verschuiving vergeleken met een jaar geleden. Dit stopt niet automatisch, wat gaan we doen? Dit verwacht ik van mijn mondzorgverlener en hoort naar mijn mening onderdeel te zijn van de lange termijnstrategie dat je samen met opstelt: Het zorgplan.

Lang verhaal kort, mijn mondzorgverleners (in Nederland, Amerika en Engeland) bespraken een dergelijke lange termijndoelstelling niet en nu heb ik dus een ‘onzichtbare beugel.’

Preventie begint bij monitoren

Voorkom dat je patiënten voor de tweede keer moeten beugelen, door de stand van de tanden goed te monitoren en te bespreken wat de mogelijkheden zijn (preventief en curatief), de kosten (op korte en lange termijn) en de voordelen voor de gezondheid (op korte en lange termijn).

Hiervoor is de Informed-App een uitstekende tool, waarbij de zorgverlener de cliënt helpt na te denken over de lange termijn effecten en doelen van mondzorg en het maken van een zorgplan voor de lange termijn. Acute problemen kunnen ingebed worden in de lange termijnvisie die de patient samen met de mondzorgverlener heeft bepaald. Dit gesprek kan ook prima op afstand plaatsvinden. Soms is dit misschien zelfs beter, omdat mensen letterlijk meer afstand ervaren en daardoor mogelijk minder sociaal wenselijk antwoorden. Je kan het gespreksverslag documenteren en ook naar de cliënt sturen. Voor het vervolgconsult kan je ook de client vragen om de informatie en afspraken nog eens door te nemen. En te vragen of dit nog steeds van toepassing is. Het kan immers zo zijn dat werkomstandigheden, wensen en een financiële situatie is veranderd. Enkele overwegingen die bepalen of aligners een passende oplossing zijn voor de patiënt vind je hieronder.

Mogelijkheid tot goed reinigen

Natuurlijk verhoogt Invisalign het risico op cariës. De natuurlijke speekselvloed kan de tanden niet schoonhouden als deze beschermt wordt door een hoesje. Dus voordat de aligners in gaan moeten de tanden goed schoongemaakt worden. Dat betekent dat de cliënt na iedere maaltijd heel goed de tanden moet poetsen en tussen je tanden moet reinigen, want bacteriën hebben vrij spel! Een beetje reinigen of half reinigen uit zich aanzienlijk sneller in caviteiten.

Ik zou per definitie aanraden om geen zoetigheid te gebruiken, ook niet bij de maaltijden, omdat er meer kans is dat er suiker achterblijft op de tanden. Thuis kan je prima je gebit zeer goed reinigen na iedere maaltijd, maar in restaurants of onderweg is dat niet altijd evident. Het werk wat je cliënt doet kan daarom zeker van invloed zijn op de keuze voor Invisalign.

Adviseer je cliënten een flesje water mee te nemen en meerdere tandenborstels te kopen, zodat er in elke jaszak of tas een zit. Geef ook wat kleine tubetjes tandpasta mee, want juist nu is die extra bescherming tegen cariës zo belangrijk.

De voedingsadviezen ter preventie van cariës bij een droge mond zijn zeer toepasbaar voor Invisalign-gebruikers. Weeg ook af of extra preventieve maatregelen nodig zijn zoals sealants.

Drankadvies

In de informatie van Invisalign staat dat je geen zoete dranken zou moeten drinken als je de ‘aligners’ in hebt, maar ik zou dit ook zeker niet adviseren als de ‘aligners’ niet in de mond zitten. Ik beschouw de adviezen die bij monddroogte gelden zeer actueel bij Invisalign. Warme suikervrije dranken kan je beter ook niet innemen om dat het plastic niet goed bestand is tegen hitte. Koffie kan de retainers kleuren, maar dat is een tijdelijk probleem, aangezien je wekelijks de aligners wisselt.
Zelf durf ik wel te adviseren om mensen ook koude groene thee te laten drinken voor de afwisseling (ook nog eens rijk aan stofjes die de aanhechting van S. Mutans beïnvloeden, maar het is aan de individuele zorgverlener om te besluiten of dit geschikt is. Alleen water drinken is een makkelijk te onthouden regel, welke ook niet zo makkelijk verkeerd geïnterpreteerd kan worden. Als je groene thee adviseert moet je er alweer bij vertellen dat deze koud moet zijn en zonder suiker. En dit moet je dan ook nog meegeven op papier. En als je helemaal volgens de regels van een good practice wil werken moet je de patient ook nog het verhaal in zijn eigen woorden laten herhalen om te controleren of het goed is begrepen

Niet geschikt bij risico op ondergewicht

Bij voorkeur draag je de ‘aligners’ 20-22 uur per dag. Dat betekent dat je korte periodes hebt waarin je kan eten. Een perfecte manier om op gewicht te blijven. Na elk eetmoment moet je erg goed poetsen, dus dat weerhoudt je er zeker van om vaker dan 3 keer per dag een maaltijd of tussendoortje te nuttigen. Het is een publiek geheim dat Invisalign dragers vaak gewicht verliezen. Na ieder eetmoment moeten de tanden goed gereinigd worden, wat de meeste mensen ervan weerhoudt om tussendoor wat in de mond te stoppen. Dus niet meer proeven tijdens het koken of naar de kast lopen bij verveling!

Voor mensen die snel last hebben van ondergewicht is Invisalign misschien minder geschikt. Maak deze pro’s en con’s voor je patiënt inzichtelijk tijdens het shared-decision proces.

Hypoglycemie

Patiënten kunnen ook last hebben van wisselende bloedsuikers, met als meest bekende resultaat de vier-uurs dip! Als je cliënt hier door de dag heen last van heeft kan er sprake zijn van ideopatische reactieve hypoglycemie. Voor deze groep is het lastig om maar 3 x per dag te eten. Het aan te raden de voeding te normaliseren naar een voeding met een lage glycemische lading, welke als bijkomend voordeel heeft dat deze voeding laag cariogeen is! Een diëtist kan hierbij helpen. Meer over deze adviezen vind je in de Elearning tandarts

Risico-analyse

Maak voordat je invisalign adviseert een cariës risico-analyse (Informed-app). Dit doe je met (recente informatie) uit het PMO, de zelfzorganalyse, de voedingsanamnese en de sociale anamnese. Breng ook de wensen en verwachtingen van de cliënt in kaart. Je kan dan goed de voor-en nadelen met de cliënt afwegen en later bij een eventueel geschil altijd onderbouwen waarom de behandelwijze is gekozen. Ook kan je hiermee onderzoeken of sealen of extra fluoride bescherming een overweging kunnen zijn. En of een ander beugeltype beter past.

Vragen die je je hierbij kan stellen zijn?

  • Laten de leefomstandigheden het toe om de invisalign dagelijks minimaal 20-22 uur in te houden? (zakendiners, borrels beperken deze tijd bijvoorbeeld).
  • Is het voor de client mogelijk om na iedere maaltijd de tanden goed te reinigen? (is hij veel onderweg, is er beschikking over water, werkomstandigheden, etc).
  • Kan de cliënt het aantal eetmomenten beperken? (ivm gezondheid (ondergewicht/ specifiek dieet) of werkomstandigheden (chefkok))
  • Is er risico op ondergewicht? (vul de risico-analyse in)
  • Hoe belangrijk is het visuele aspect?

Je kan hiervoor de Informed-app Motivational interviewing en sociale anamnese gebruiken.

Contact opnemen

Ben jij een KRT tandarts, KRM mondhygienist of dietist en wil je meer over dit onderwerp weten? Je krijgt 16 KRT punten / KRM punten /14,5 STADAP punten voor het volgen van de e-learning voeding en mondgezondheid.

Heb je een vraag of opmerking? Neem eenvoudig contact op via het contactformulier.

Samenwerken aan preventie E-learning tandarts

Nog niet zolang geleden schreef de NOS : ‘600.000 kinderen nooit naar de tandarts’, zorgverzekeraars doen te weinig’ en de Trouw kopte: Veel kinderen gaan nooit naar de tandarts, maar hoe los je dat op? Als aanbieder van een V&M e-learning tandarts viel mijn oog hier meteen op.

Navigeer via onderstaand menu eenvoudig door de pagina:

  1. Van preventieve mondzorg naar preventieve zorg: ‘voorkomen is beter dan genezen
  2. Risicofactoren voor cariës en gebitsslijtage
  3. Wat kan de tandarts doen met betrekking tot deze informatie?
  4. De dietist als expert
  5. Vergoeding vanuit de basisverzekering
  6. Afwachten of zelf actie ondernemen?
  7. E-learning downloaden / contact opnemen

De aanleiding? Een brandbrief van Tandartsvereniging ANT aan het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Ondanks dat de tandheelkundige zorg voor de jeugd vergoed wordt in de basisverzekering, komt ongeveer 1/5 van de jeugd niet bij de tandarts terecht. Het gaat hierbij om ongeveer 600.000 kinderen. En zeggen de tandartsen: De verzekeraars kunnen deze kinderen gemakkelijk opsporen en in zicht brengen. ANT ging in gesprek met alle verzekeraars, maar alleen DSW ondernam actie. Het gevolg: 43 procent van de benaderde kinderen heeft naar aanleiding van de brief in de eerste helft van 2019 een bezoek aan de tandarts gebracht. Een fantastisch resultaat.

Van preventieve mondzorg naar preventieve zorg: ‘voorkomen is beter dan genezen’:

Ik ben zo ontzettend blij met de preventieve insteek van de ANT. De ANT schrijft niet voor niets:
‘De basis voor een leven lang een gaaf gebit in een gezonde mond wordt gelegd tijdens de jeugd.’

Maar eigenlijk als we het echt over preventie gaan hebben moeten we hier van maken:
De basis voor een leven lang een gaaf gebit in een gezond lichaam wordt gelegd tijdens de jeugd.

De gezonde mond is een onderdeel van een gezond lichaam en beide beginnen in de jeugd.
Ik stel daarom voor dat de tandarts in het kader van ‘voorkomen is beter dan genezen’ met de diëtist (en eventuele andere zorgverleners) samen gaat werken met als doel optimale (mond)gezondheid van het kind!

Zoals gezegd begint niet alleen een gezonde mond in de jeugd, ook een gezonde lichaam. Dit komt natuurlijk omdat tijdens de kindertijd de basis legt voor gezonde gewoontes die je de rest van je leven meeneemt zoals:

  • gebit reinigen
  • gezond eten
  • voldoende bewegen

Maar als je het niet van je ouders leert, van wie leer je het dan wel? Hoe je gebit te reinigen leer je van de tandarts of mondhygiënist. Wat je het beste kan eten leer je van de diëtist. Bewegen leer je bij een sportclub, tijdens de gymnastiek les of via de fysiotherapeut.

Risicofactoren voor cariës en gebitsslijtage

De actie van de ANT is erg waardevol. Het is geweldig dat bij al deze kinderen de risicofactoren voor cariës en tanderosie met een risico-analyse in kaart is gebracht.

Daarnaast heeft de tandarts tijdens het eerste consult ook inzicht gekregen in de gezondheid van de patiënt door middel van de ASA checklist. Met deze gegevens heeft de tandarts een behandelvoorstel voor de mond gemaakt.

Een zeer mooie aanvulling hierop zou zijn als de tandarts de verzamelde informatie ook aan aanwend om de algehele gezondheid van de kinderen in kaart te brengen. Bijvoorbeeld de risicofactoren voor diabetes mellitus, zoals overgewicht.

Overgewicht is niet iets wat de tandarts standaard in kaart brengt. Het staat niet op de ASA-checklist. Veel tandartsen hebben geen weegschaal maar kunnen met de klinische blik wel iets zeggen over het gewicht van het kind. Dit vroegtijdig signaleren is bijdragen aan preventie. Overgewicht is een belangrijke voorspeller van de gezondheidsverwachtingen van het kind.

Gezamenlijke risicofactoren

Een gezonde mond, een gezond lichaam en een gezond gewicht kan je niet los van elkaar zien. En ook niet los van elkaar behandelen. Voeding is hierbij de overkoepelende factor.
Bij kinderen zijn het vooral de limonades, sportdranken en siropen die bijdragen aan de inname van suiker. De de helft van de vochtinname bij deze groep wordt geleverd door fris-en vruchtendrank. Dit ‘voedingsgedrag‘ beïnvloedt zowel het risico op cariës, tanderosie en overgewicht.

Wat kan de tandarts doen met betrekking tot deze informatie?

  • Voedingsadvies geven
  • Als uit de risico-analyse blijkt dat de voeding één van de risicofactoren is voor tanderosie en cariës geeft de tandarts een voedingsadvies. De richtlijnen van het ivoren kruis zijn hierbij leidend. Leefstijl-factoren zijn niet altijd de oorzaak van cariës. Cariës kunnen ook wijzen op een somatische oorzaak van een eetprobleem.
    Tip: download hier de flyer als je nog op zoek bent naar leuk mateiraal: Tijs helpt kinderen minder snoepen.

    Doorverwijzen
  • Als uit de inventarisatie blijkt dat er ook andere risicofactoren een rol spelen bij het ontstaan van cariës of gebitsslijtage dan heeft verwijzing naar de diëtist de voorkeur. Dit is ook het geval als er sprake is van overgewicht.
  • Als in het vervolgconsult blijkt dat de kinderen (eigenlijk moet ik zeggen de ouders) het voedingsadvies NIET hebben opgevolgd is verwijzen ook zinvol. Dit is een reden om samen met de diëtist de behandeling voort te zetten. Het advies om samen te werken met een diëtist vind je ook terug in het cariës-preventie advies van het ivoren kruis uit 2011.

Voor tandartsen en mondhygiënisten, die meer aan preventie willen doen is er de gratis verwijstool, waarmee je snel een analyse maakt of verwijzen zinvol is.

De dietist als expert

Er zijn veel factoren in het advies die voor ruis kunnen zorgen. De diëtist heeft tijd om de persoonlijke motivatie van ouders en kind verder te onderzoeken, een persoonlijk voedingsplan op te stellen en uitleg te geven, rekening houdend met persoonlijke factoren. Vaak spelen ook emotionele en externe factoren een rol.
De diëtist is de expert als het gaat om eten. Zij heeft van alle medici en paramedici de meeste kennis over dit onderwerp. Na het succesvol afronden van de vierjarige opleiding tot diëtist ben je expert in de behandeling van ziekte met voeding en het behouden van gezondheid door middel van voeding. Omdat voeding zo’n breed onderwerp is zijn er ook specialisaties op ziektebeeld. Eén van de specialisaties is de voeding en mondgezondheid. Diëtisten specialiseren zich in dit onderwerp door middel van nascholing.
Diëtisten weten, dat er meestal huisartsen en specialisten aanschuiven in talkshows om over voeding te praten. Maar vraag mij niet: Waarom? De meeste (tand)artsen hebben maar vier dagen van hun 6-12 jarige studie aan dit onderwerp besteed.

Vergoeding vanuit de basisverzekering

De dieetzorg is net als de mondzorg voor jeugdigen tot 18 jaar in de basisverzekering opgenomen. Geld kan geen obstakel zijn om niet door te verwijzen. Voordelen van verwijzen naar de diëtist zijn:

  • De diëtist heeft de tijd om de voeding en de achtergronden van het voedingspatroon in kaart te brengen
  • De diëtist is expert in het maken van een stappenplan op maat
  • De diëtist heeft productkennis en heeft de middelen om het advies concreet te maken
  • De diëtist stelt samen met de het kind en de ouders een passend voedingsadvies op met haalbare doelen
  • De diëtist geeft praktische tips en bespreekt de mogelijkheden tot verandering

Afwachten of zelf actie ondernemen?

De ANT besluit de brief aan het ministerie van VWS met: ‘Alle mondzorgverleners staan zeer gemotiveerd in de starthouding. Aan u om het startschot te geven. Wij rekenen dan ook op u om uw autoriteit en invloed als verantwoordelijk minister aan te wenden en alle zorgverzekeraars te wijzen op hun zorgplicht en maatschappelijke verantwoordelijkheid.’

Waarom zelf geen actie?

Ik zou willen voorstellen dat tandartsen daar niet op wachten en zelf lokaal de verantwoordelijkheid nemen. Zoek samenwerking met mondhygiënisten, diëtisten, fysiotherapeuten en huisartsen in de buurt en start lokaal een campagne om de gezondheid (inclusief de mondgezondheid) actief te verbeteren door middel van advies omtrent gebitsreiniging, voeding en beweging.
Via de lokale huisarts of via de lokale school kan je veel patiënten bereiken. Je kan ook afspraken maken over onderling actief doorverwijzen of een gezamenlijke reclame campagne doen. Met wat team-effort kom je al erg ver. Het duurt misschien wat langer voordat je bent waar je wilt zijn, maar je hoeft in ieder geval niet te wachten totdat de overheid wat gaat doen.

Wat de overheid van mij mag doen is antwoord geven op de vraag: Hoe gaan we de preventieve gezondheidszorg bekostigen? Want als dit preventieve jeugdzorg project succesvol verloopt, wie verdient er dan straks nog een boterham?

E-learning Tandarts downloaden / Contact opnemen

Ben jij een KRT tandarts en wil je meer over dit onderwerp weten? Je krijgt 16 KRT punten voor het volgen van de e-learning voeding en mondgezondheid. Mondhygiënisten ontvangen 16 KRM punten.

Heb je een vraag of opmerking? Neem eenvoudig contact op via het contactformulier.

Corona, Voeding EN smaakverlies

Hoe kunnen de mondhygiënist en diëtist de patiënt helpen gezond te blijven van lijf, leden en mond;-)

Reuk-en smaak verlies

Een van de symptomen van besmetting met COVID-19 is reuk- en smaakverlies. Reuk en smaakverlies zijn een risicofactor voor ondervoeding omdat dit kan leiden tot verminderde eetlust en voedingsinname.
Alliantie Voeding in de Zorg heeft een factsheet ontwikkelt voor concrete tips en achtergrond informatie over het aanpassen van voeding bij reuk- en smaakstoornissen. Werk je in een instelling. Zij schreven ook een factsheet over de voedingszorg in instellingen in relatie tot corona

Meewerken aan onderzoek

Heb je cliënten die (vermoedelijk) besmet zijn met COVID-19, het griepvirus of een ‘koudje’?
Het Global Consortium of Chemosensory Researchers (GCCR) onderzoekt de relatie tussen reuk- en smaak en het coronavirus door middel van een wereldwijd uitgezette vragenlijst. Patiënten die de Engelse, Duitse, Spaanse, Franse, Italiaanse, Noorse, Portugese, Zweedse of Turkse taal machtig zijn kunnen meedoen. Op het moment van schrijven is er geen Nederlandse vragenlijst beschikbaar.

Ouderen en ondervoeding

Thuisisolatie verhoogt het risico voor ondervoeding onder ouderen (70+). Dit is ook de groep die extra vatbaar is voor de gevolgen van de besmetting met COVID-19. Tandartsen, mondhygiënisten kunnen nu juist met een preventief consult deze groep in kaart brengen en verwijzen naar de diëtist. Een volledige tool voor het consult op afstand vind je hier. Een groot deel van het consult (met belangrijkste uitzondering het objectieve onderdeel van het tandheelkundig onderzoek kan op afstand worden gedaan en met de risico-analyse kun je hieraan conclusies, behandelplannen, zorgdoelen en concrete afspraken verbinden.

Verwijzen naar de diëtist

Mondhygiënisten en tandartsen die een preventieve anamnese hebben afgenomen kunnen op basis van de risico-analyse doorverwijzen voor voedingsadvies (ter preventie van) ondervoeding. Je kunt hiervoor ook de verwijstool gebruiken. Deze stellen wij gratis beschikbaar om te zorgen dat mondhygiënisten en diëtisten elkaar kunnen vinden.

Verwijzen naar de mondhygiënist

Het is nog onduidelijk in welke mate gezond mondepitheel bijdraagt aan de bescherming tegen corona, Het is wel duidelijk dat gezond weefsel in het algemeen een betere bescherming geeft tegen binnendringende virussen en bacteriën dan dan beschadigd weefsel. Cliënten kunnen ook in Coronatijd vaak voor een online preventief consult bij de tandarts of mondhygiënist terecht. Je kan de gratis verwijstool gebruiken om te screenen of verwijzing zinvol is.

Meer weten over ondervoeding, mondzorg en voeding bij smaak-en reukstoornissen? Misschien is de e-learning iets voor jou?

in Veiligheid werken

Is uw bedrijf ook ernstig getroffen door de Covid-19 pandemie? Tiffany Claus heeft op basis van de RIVM richtlijnen een tool gemaakt om zo snel mogelijk weer door kunt met uw bedrijf.

De doelgroep is iedereen die op minder dan 1.5 meter afstand van een client werkt. Denk aan mondzorgverleners, kappers, fysiotherapeuten, podotherapeuten enzovoort.
Het is belangrijk dat de samenleving niet stil valt. Met name preventieve hulp zorgt ervoor dat, als deze crisis opgelost is we geen grote problemen op te lossen hebben.

De Nederlandse overheid heeft de komende weken beperkende regels opgelegd. Maar om klaar te zijn voor opening in de nabije toekomst zullen we moeten nadenken hoe we dat veilig gaan inrichten. Daar is Tiffany met haar collega’s direct voor u mee begonnen.
Zij hebben een praktisch samen voegsel van alle RIVM en WIP richtlijnen gemaakt met een slimme tool die u bij aanvang van een consult kunt inzetten.

In de online omgeving vindt u diverse hulpmiddelen:
Een gebruikershandleiding een voorbeeldbrief voor uw cliëntendocumenten met duidelijke instructies betreffende Covid-19 en werkruimtes en Covid-19 en handhygiëne.

Dit zijn slim samengevoegde leesbare documenten met informatie en wetenschappelijke onderbouwing van professionals uit de werkvelden. Er volgt dagelijks meer en betere achtergrond info.

Tiffany en haar collega’s doen ook een beroep op de beroepsverenigingen om mee te denken de richtlijnen voor alle beroepen aan te leveren zodat wij deze kunnen verwerken en samenvoegen in de online tool.
Wij kunnen dit niet alleen!

Met Safe Work Space ® kunt u voorbereid aan de slag met het digitale format. Dit draait op elke computer, tablet of mobile telefoon. Het leidt u automatisch door de vragenlijst voor de cliënt om zekerheid te krijgen dat Covid-19 geen verspreidingskansen krijgt.

U klikt daarna op de button onder aan het formulieren u krijgt een download-link voor een PDF, deze PDF beschrijft dat u alle stappen goed en doordacht genomen heeft en dat u veilig werkt.
Sla de PDF direct op in uw eigen omgeving. De online tool bewaart geen gegevens van consulten of cliënten. De gegevens verdwijnen direct van de server.

Neem alle voorzorgsmaatregelen om snel en veilig iedereen weer van dienst te kunnen zijn!

Angst

Voor veel mensen is dit een angstige tijd. Patiënten delen niet alleen hun gezondheidsproblemen met je maar ook vaak andere dingen die ze bezig houden. Angst voor het coronavirus bijvoorbeeld, voor de gevolgen…Maar niet alleen nu is er angst in de spreekkamer. Angst voor de tandarts en angst om fouten te maken is van alle tijden.

De onderstaande 2 adviezen gaf ik vaak mijn cliënten mee als angst een rol speelde bij de behandeling:

Tip 1

Blijf in het NU. In het NU is er geen angst. Bijvoorbeeld nu zit ik aan de keukentafel deze blog te schrijven…Angst is er alleen als ik in mijn hoofd toekomst scenarios ga afspelen, vooral als deze negatief zijn. Als ik denk: Straks krijgen mijn ouders COVID-19 en straks is er voor hen geen IC bed. Dit zijn gedachten die mij angstig zouden kunnen maken. Maar voor mij is dit is niet de realiteit van vandaag. Vandaag zit ik aan de keukentafel en zijn mijn beide ouders niet ziek. Het zou kunnen gebeuren dat mijn ouders ziek worden, maar ook niet. Ik kan de toekomst niet voorspellen.

Tip 2

De inmiddels overleden Amerikaanse psycholoog Susan Jeffers maakt angst heel inzichtelijk in haar boek: Niet durven toch doen. Zij doet het door de gedachten die bij angst een rol spelen te ontleden. Jeffers verdeelt angst in drie niveaus:

Niveau 1 angsten

Niveau 1 angsten zijn situatiegebonden. Deze angsten zijn onder te verdelen in 2 soorten angsten:

1. Angsten om dingen die gebeuren:

  • ziek worden
  • ouder worden
  • een ongeluk krijgen
  • doodgaan
  • iemand verliezen, ouder worden, ongelukken, doodgaan, iemand verliezen.

2. Angsten om dingen die actie vereisen, dingen die je moet doen:

  • vrienden maken
  • autorijden
  • fouten maken
  • solliciteren

Niveau 2 angsten

Niveau 2 angsten zijn angsten die betrekking hebben op onze ego. Dit zijn angsten die je innerlijke gemoedstoestand beïnvloeden.: Het is de angst voor:

  • afwijzing
  • succes
  • mislukking
  • kwetsbaar zijn,
  • hulpeloosheid
  • afkeuring etc.

Niveau 3 angsten

Niveau 3 angst is de grootste angst van allemaal. Het is de angst die je kan verlammen. Dit is de angst dat je wat je in het leven zou kunnen overkomen niet aan kan. De zin: IK KAN HET NIET AAN

Als je deze zin plaatst voor een niveau 1 angst krijg je:

Ik kan het niet aan als mijn kind ziek wordt.

Als je deze zin plaatst voor een niveau 2 angst krijg je:

Ik kan het niet aan als dit mislukt.

Volgens Dr. Susan Jeffers komt het vervolgens hier op neer:

Als je alles aan zou kunnen dat je kan overkomen, waar zou je dan nog bang voor zijn?

Stel jezelf eens deze vraag. Wat is het antwoord?

Het antwoord is:

Niets

Zo simpel is het volgens Jeffers. Angsten zullen je hele leven blijven bestaan. Iedere fase in je leven brengt nieuwe angsten mee. Angst hoort erbij. Wat je volgens Jeffers nodig hebt is: vertrouwen in jezelf dat je het aankunt.

De taak is dan ook om dit vertrouwen te ontwikkelen. Het vertrouwen in je eigen vermogen om alles wat er met je gebeurt in het leven aan te kunnen. Niet iedereen kan dit op eigen kracht. Laat je cliënt eventueel hulp zoeken.

PS. Het betekent natuurlijk niet dat dingen die kunnen gebeuren in het leven geen pijn meer zullen doen. Het betekent alleen dat je minder bang bent. Immers, de mens lijdt het meest om het lijden dat hij vreest.

Parkinson en mondgezondheid

Welke invloed heeft Parkinson op de mondgezondheid?

Karin Overbeek maakte een overzicht over de invloed van de ziekte op de mondgezondheid en schreef samen met Louise Witteman deze blog hierover.

Diëtist Karin Overbeek is werkzaam bij het Radboud UMC en coördinator diëtetiek ParkinsonNet. Als coödinator Diëtetiek bij het ParkinsonNet zet ze zich in voor de best mogelijke zorg rondom voeding voor iedereen die leeft met Parkinson.

Parkinson, wie en wat?

In Nederland hebben 50.000 mensen de ziekte van Parkinson. Deze hersenziekte is vooral bekend door symptomen als trillen van de ledenmaten en het trager worden van beweging. Mensen met de ziekte van parkinson kunnen ook te maken krijgen met stijve spieren, maskergelaat, houdings- en evenwichtsproblemen. Naast motorische problemen komt depressie en verminderde reuk ook voor. De ernst van de klachten en welke symptomen iemand krijgt verschilt per persoon.

Het reinigen van het gebit

Het wordt voor mensen met de ziekte van parkinson door het verlies van motorische vaardigheden op den duur lastiger om hun mond schoon te houden. Het hanteren van een tandenborstel of interdentale reinigingsmiddelen (stokers of ragers) kan echt bemoeilijkt worden. Hierdoor is het risico op cariës (gaatjes) verhoogd en kan dit bij onvoldoende preventieve maatregelen tot pijn en verlies van tanden en kiezen lijden.

Verminderde oral clearance

Door de ziekte van parkinson is de mondmotoriek soms ook verstoord, waardoor de zelfreiniging van de mondholte slechter wordt. Minder activiteit in de mond, zorgt ervoor dat er meer etensresten achterblijven. 

Mensen met de ziekte van parkinson kunnen een droge mond hebben. Dit kan het gevolg zijn van de medicatie die ze gebruiken om symptomen te onderdrukken. Door deze veranderingen is er een verhoogd risico op cariës. Speeksel heeft een bufferende werking en neutraliseert zuren uit voeding en zuren die geproduceerd worden door cariogene bacteriën.

Bij mensen met de ziekte van parkinson kan meer speekselverlies optreden als gevolg van een combinatie van factoren ; een maskergelaat, voorovergebogen houding en minder frequent (efficiënt) slikken. Het speekselverlies is met name sociaal erg vervelend.

Medicatie

Levodopa wordt vaak ingezet bij de ziekte van parkinson om de symptomen ten gevolge van het tekort aan dopamine te bestrijden. De werking van levodopa kan beïnvloed worden door eiwitten en levodopa dient daarom met eiwitarme producten te worden ingenomen. Bijvoorbeeld met water/mineraalwater/frisdrank/vruchtensap/appelmoes. Dit kan nadelen hebben voor het gebit; naspoelen met water is dan wenselijk indien levodopa wordt ingenomen met frisdrank/vruchtensap/appelmoes

Als de medicatie wordt ingenomen als dispertablet moet je deze oplossen in water. De dispertabletten bevatten maiszetmeel. Als dit lang in de mond blijft is kan dit  theoretisch cariogeen zijn.

Slik-en kauwproblemen

Bij de ziekte van Parkinson kan het nodig zijn de consistentie van de voeding aan te passen in verband met kauw-en slikproblemen. De voeding wordt dan gemalen of vloeibaar. Meer papperige voedingswaren kunnen makkelijker tussen de tanden blijven kleven en in de mond achterblijven. 

Behoud van een goede (mond) gezondheid

Mondhygiënisten en tandartsen adviseren juist om het nuttigen van voedingsmomenten te clusteren en niet te verspreiden. Zij adviseren zo mogelijk twee uur tussen maaltijden, zodat de zuur- en zoetaanvallen die ontstaan na een eetmoment worden geneutraliseerd en het gebit dus minder risico heeft op cariës. Voor volwassenen komt dat neer op maximaal zeven voedingsmomenten per dag (dit is inclusief drinken, m.u.v. water en thee zonder suiker).

Voor het behouden van een goede voedingstoestand kan het nodig zijn dat iemand vaker dan zeven keer per dag iets eet of drinkt. Dit brengt de gezondheid van het gebit in gevaar en goede mondverzorging is dan dus extra belangrijk. 

  • VOORBEELDDAGMENU
  • 8 uur: ontbijt
  • 10 uur: tussendoortje
  • 12:30 uur: lunch
  • 15 uur: tussendoortje
  • 18 uur: avondeten
  • 20 uur: zo nodig tussendoortje 

Haalbaar en wenselijk

Voor een goede totale gezondheid en mondhygiëne is het wenselijk dat er per patiënt bekeken wordt wat werkbaar en haalbaar is. Afhankelijk van de behandeldoelen en de prioriteiten met betrekking tot de algemene en mondgezondheid van de patiënt worden deze keuzes gemaakt, bij voorkeur in een multidisciplinair team.  In iedere situatie maken we persoonlijke afwegingen en gaan we opnieuw opzoek naar een werkbaar compromis. In samenspraak adviseren we ook de bezoekfrequentie aan de mondhygiënist en/of tandarts te verhogen van twee naar vier keer per jaar, van om de zes maanden naar om de drie maanden.

Poetsen

Twee keer per dag twee minuten de tandenpoetsen en interdentaal reinigen zou voldoende moeten zijn. Maar het kan zijn dat dit niet haalbaar is. We stemmen dan de mondhygiëne-adviezen persoonlijk op de patiënt af, door bijvoorbeeld de poetsbeurt op te knippen in vier korte poetsbeurten waarbij telkens een ander onderdeel van de mond onderhanden wordt genomen. Het heeft de voorkeur dit af te stemmen in samenspraak met de mondhygiënist en/of tandarts.

Fluoride

In samenspraak met tandarts en mondhygiënist is het ook mogelijk om extra fluoride in te zetten, bijvoorbeeld als de cariësactiviteit hoog blijft. De tandarts kan speciale fluoride gels voorschrijven. Mondspoelmiddelen met fluoride zijn vrij verkrijgbaar, maar kunnen niet altijd ingezet worden bij (ernstige) slikproblemen.

Voor meer informatie over Parkinson: parkinsonnet


 

Stel je vraag
Hoi, kan ik je helpen?
Hoi! Leuk dat je Voeding en Mondgezondheid bezoekt. Waar kan ik je mee helpen?